Brugge in de middeleeuwen in de klas, met Bruges 1562

Met Bruges 1562 wandelt een klas door Brugge zoals het er in 1562 bij stond, in 3D heropgebouwd, straat per straat, uit bronnen, in een browser. Deze pagina geeft ideeën voor een geschiedenisles in het secundair onderwijs.

Waarom de stad van 1562

In 1562 was Brugge nog grotendeels een middeleeuwse stad, en een goed gedocumenteerde. Ze stond ook op een keerpunt dat leerlingen in de straten kunnen zien. De Hanze had haar huis naar Antwerpen verplaatst en de verzanding van het Zwin had de zeehandel afgesneden. Een pauselijke bul van 1559 had van Brugge een bisdom gemaakt, met Sint-Donaas op de Burg als kathedraal. Het stadsbestuur liet de stad huis per huis tekenen, op een plan van 1562. De gidsen over Brugge in 1562 en middeleeuws Brugge en de tijdlijn geven de achtergrond.

Vijf thema’s voor een les

Handel en het Zwin

Een stormvloed in 1134 opende het Zwin, en langs daar bereikten de schepen van Brugge de open zee. Leerlingen kunnen de goederen volgen: de Kraan op haar kaai tilde wijn- en biervaten uit de schepen, de Waterhalle liet boten tot op de Markt varen, en kooplieden kwamen samen om handel te drijven in de herberg Ter Beurze. Dan het verval: de Genuese loge staat leeg, het huis van de Oosterlingen is de meeste van zijn kooplieden kwijt, terwijl de Engelsen hier sinds de val van Calais in 1558 hun wolstapel hebben.

Ambachten en markten

Op de Markt verkopen kramen vis, fruit, groenten, mosselen, potten en gevogelte. De beenhouwers verkopen hun vlees in de grote hal van het Westvleeshuis, op het Zand worden runderen en paarden verkocht, en de schoenmakers komen samen in hun ambachtshuis in de Steenstraat, het Schoenmakershuis. In het belfort lagen de privileges van de stad in een kist met tien sloten, met een sleutel voor elk van de negen hoofddekens en één voor de burgemeester.

Kerk en stadsbestuur

Op de Burg staan kerk en macht tegenover elkaar. Sint-Donaas, de eerste kerk van de graven en sinds 1559 een kathedraal, kijkt uit op het Stadhuis van 1376–1421, waar de schepenen zetelen. Ernaast staan de kapel van het Heilig Bloed, de burgerlijke griffie in de Griffie, het huis van het Brugse Vrije, het bestuur van het platteland rond Brugge, en de stadsgevangenis in Het Steen. Om tien uur luidt de stadsklok en worden de geboden van de stad afgeroepen vanop het balkon boven de hallepoort.

Het dagelijkse leven

Het Sint-Janshospitaal verzorgt al sinds ongeveer 1150 zieken. Herbergen staan op de pleinen en langs de grote straten, en rond de parochiekerken van Sint-Salvator, Onze-Lieve-Vrouw en Sint-Jakob liggen nog kerkhoven. Leerlingen kunnen praten met de mensen op straat (E): meestal is het alledaagse praat, en af en toe draagt een zin een feit uit 1562 met een bron.

Een oude kaart naast die van vandaag

Het stratenplan is sinds de zestiende eeuw grotendeels niet verschoven, dus een plan van 1562 laat zich nog naast een kaart van vandaag lezen. Wat veranderde, is vaak wat gedempt of afgebroken werd: de Kraanrei werd gedempt nadat de Waterhalle verdwenen was, en de Sint-Jansbrug maakte plaats voor het Jan van Eyckplein. De gids over de kaart van Marcus Gerards toont het plan van 1562 en hoe je het leest.

De grote tredmolenkraan van Brugge op haar kaai in 1562, wegvallend in de ochtendmist
De Kraan in de ochtendmist: hier gingen de vaten uit de schepen omhoog.

Korte opdrachten

  1. Zoek deze gebouwen. Geef de leerlingen een lijst: het belfort, de Waterhalle, de Kraan, Ter Beurze, het Schoenmakershuis, het Sint-Janshospitaal en Het Steen. Op de kaart (M) zetten ze een baken en het kompas wijst de weg. Bij elk gebouw openen ze de geschiedeniskaart (I) en schrijven ze één zin over waarvoor het in 1562 diende.
  2. Vergelijk het plan van 1562 met de wandeling. Geef elke groep een stuk van het oude plan en één straat erop. Ze wandelen door die straat en noteren wat klopt, wat niet, en waarom. Het plan geeft de vorm van daken en gevels; de lijn van de straten komt uit opgemeten kaarten.
  3. Wat er sindsdien veranderde. Elke leerling neemt vijf monumenten en leest het deel "vandaag" van hun kaart, of van hun pagina bij de gebouwen. Ze delen ze in: staat er nog, sterk veranderd, verdwenen. De gids over de verdwenen gebouwen helpt bij de laatste groep.
  4. Vanop het belfort. Leerlingen beklimmen het belfort en benoemen de torens die ze zien. Daarna vergelijken ze het uitzicht met een foto vanop het belfort van vandaag: Sint-Donaas ontbreekt, en het belfort heeft zijn houten spits verloren, die in 1741 afbrandde.
  5. Hoe weten we dat? Verschillende kaarten zeggen ronduit wat niet bekend is, bijvoorbeeld die van de Craenenburg, het Wolhuis en het huis van de Engelse natie. Leerlingen zoeken zo’n zin en bespreken hoe een historicus een gat opvult, en wanneer hij het beter niet doet.
De gevel van het Stadhuis op de Burg in Brugge in 1562, met de geschiedeniskaart ernaast open
Een geschiedeniskaart: hoe het gebouw ontstond, hoe het er in 1562 bij stond, en wat er later van werd.

Wat geschiedenis is en wat een gok

Het stratenplan, de percelen, de grond, en de plaats en hoogte van de monumenten die er nog staan, zijn gemeten. Wat er in 1562 waar stond, bouwdata en waarvoor elk monument diende, komen uit bronnen: elke bewering is een inschrijving in een register dat 766 bronnen aanhaalt. De vorm van verdwenen gebouwen, interieurs, kleuren, de gevels van gewone huizen en de kleding en het aantal mensen op straat zijn gereconstrueerd. De 2.772 gewone huizen zijn typisch voor die tijd, geen portretten van de huizen die er stonden. Het verhaal en zijn personages zijn verzonnen. De pagina over de reconstructie legt de methode uit.

In de praktijk

Zet je op de wachtlijst

Wat je in de stad kunt doen, staat op de pagina Brugge virtueel in 3D.

Vragen

Kan ik Bruges 1562 in de geschiedenisles gebruiken?

Ja. Het is gratis, het opent in een browser, en elk monument heeft een geschiedeniskaart die uit bronnen geschreven is.

Is het gratis voor scholen?

Ja, het is gratis voor iedereen. De toegangscode komt per mail via de wachtlijst.

Werkt het op een tablet?

Nee, nog niet. Het heeft een computer met Chrome of Edge nodig. De helppagina zegt welke computers geschikt zijn.