Tijdlijn van Brugge tot 1562

De geschiedenis van Brugge in jaartallen, van de jagers op de zandrug tot het jaar 1562, toen het stadsbestuur de hele stad huis na huis liet tekenen. Elk jaartal hier komt uit het geschiedenisregister achter Bruges 1562, met zijn bronnen.

Een gebouw met een link heeft zijn eigen pagina, en in Bruges 1562 wandel je ernaartoe zoals het er dat jaar bij stond. Het laatste deel van de lijst zegt wat er na 1562 van de gebouwen werd, en wanneer ze verdwenen. Voor de stad als geheel lees je middeleeuws Brugge; voor alle monumenten de lijst van gebouwen.

De Markt van Brugge in 1562, met het Belfort boven de lakenhallen

Brugge voor 1200: de Burg, de eerste kerken en het Zwin

  1. Lang voor er een stad is, kamperen jagers en later boeren op de zandrug waar Brugge zal verrijzen.
  2. Een weg, misschien Romeins, loopt over de droge zandrug van Oudenburg naar Aardenburg en kruist de Reie waar de Burg zal staan. Gallo-Romeinen wonen erlangs en handelen in een haven aan een getijdenkreek in het noorden.
  3. De naam Brugis duikt voor het eerst op in een lijst van de Sint-Baafsabdij in Gent. Hij betekent wellicht een brug, of een aanlegplaats.
  4. Tegen de Vikingen houden de graven van Vlaanderen hier een versterking, de Burg. De overlevering noemt Boudewijn met de IJzeren Arm haar eerste heer.
  5. Graaf Arnulf I omringt de Burg met een zandstenen muur van twee meter dik en vier poorten. Binnenin staan het huis van de graven en de kerk van Sint-Donaas, een ronde kerk naar de Paltskapel van Aken.
  6. De graven bouwen hun stenen huis aan de westkant van de Burg, Het Steen. Het wordt hun gevangenis in de late 12de eeuw en de stadsgevangenis in de late 13de.
  7. Volgens de overlevering sticht Robrecht de Fries de kerk van Sint-Pieter boven de crypte van Sint-Katharina.
  8. Graaf Karel de Goede wordt vermoord tijdens zijn gebed in Sint-Donaas, en Galbert van Brugge schrijft het allemaal op. De stad krijgt haar eerste wallen en grachten.
  9. De romaanse kerk van Sint-Salvator wordt opnieuw gewijd. De kapellen van Sint-Amand en Sint-Kristoffel, de kapel van de vissers aan de markt, staan er dan al.
  10. Een stormvloed slaat een getijdengeul open naar Brugge toe. Via het Zwin bereiken de schepen van de stad de open zee.
  11. De romaanse dubbelkapel op de Burg wordt gebouwd omstreeks 1134 tot 1157: Sint-Basilius beneden, de Heilig-Bloedkapel erboven.
  12. Het Sint-Janshospitaal neemt zieken op. Zijn ziekenzalen volgen omstreeks 1234, 1268 en 1285 tot 1290.
  13. Het hout van de kelder van de Oude Steen wordt geveld tussen 1177 en 1205. Het is het oudste gedateerde huis van Brugge, gebouwd van veldsteen.
  14. De ronde kerk van Sint-Donaas brandt af. Een romaanse kerk neemt haar plaats in.

1200 tot 1400: hallen, belfort en de tweede omwalling

  1. De gravenkapel van Sint-Walburga wordt een parochiekerk met een toren.
  2. De parochie Sint-Jakob wordt gesticht, met als eerste kerk een kruiskerk met een kruisingstoren.
  3. De Minderbroeders, de franciscanen, vestigen zich in Brugge, in het Minderbroedersklooster.
  4. Twee huizen aan de Hoogstraat worden opgetrokken tot één blok van vijf verdiepingen, later genoemd naar zijn zeven torentjes: de Zeven Torens.
  5. Na de brand van 1280 worden de lakenhallen en het belfort op de Markt in één keer opnieuw gebouwd.
  6. De Waterhalle wordt over de Kraanrei gebouwd, van 1283 tot 1294. Schepen varen eronder de Markt binnen, en lading wordt door luiken in de vloer opgehesen.
  7. Kooplieden van alle naties ontmoeten elkaar voor de herberg van de familie Van der Beurse, Ter Beurze. Hun naam zou voortleven in het woord beurs.
  8. Uiterlijk dit jaar wordt begonnen aan de bakstenen toren van de Onze-Lieve-Vrouwekerk; haar koor werd hervat in 1270 tot 1280.
  9. De grote kraan van de stad staat aan haar kaai en hijst wijn- en biervaten uit de schepen. Ze wordt meermaals herbouwd.
  10. Een dubbele gracht en een aarden wal sluiten een nieuwe ring rond de stad. Daarbinnen ligt de stad waar je in Bruges 1562 door wandelt.
  11. Voor dag en dauw op 18 mei overvallen de poorters het Franse garnizoen: de Brugse Metten. In juli verslaan ze de Franse ridders bij Kortrijk.
  12. De augustijnen hebben het hele blok achter de oever van de rei in handen.
  13. Sint-Donaas krijgt een gotisch schip, van 1331 tot 1361.
  14. Het belfort krijgt zijn tweede geleding, in 1345 en 1346.
  15. Brand treft Sint-Salvator, en het schip wordt herbouwd.
  16. Het Stadhuis wordt op de Burg gebouwd van 1376 tot 1421: een gotische hal van zes traveeën met hoge vensters, beeldnissen en drie daktorentjes.
  17. De stenen brug van de augustijnen over de rei, tegenover hun kerkdeur, wordt gebouwd. Ze staat er nog altijd.
  18. Filips de Stoute, hertog van Bourgondië en graaf van Vlaanderen, herbouwt het Prinsenhof. Het Bourgondische hof komt naar Brugge.
  19. Ter Beurze wordt aan de Venetianen verhuurd als hun loge.
  20. De Genuese kooplieden bouwen hun loge, de Genuese Loge, met Sint-Joris boven de deur uitgehouwen.

1400 tot 1500: de Bourgondische stad en de naties van de kooplieden

  1. Het steekspelgezelschap van de Witte Beer komt bijeen in de Poortersloge, de loge van de poorters in Balegemse zandsteen.
  2. De Florentijnen nemen een hoekhuis aan de Vlamingstraat als huis van hun natie, de Florentijnse Loge.
  3. De kerk van Sint-Jan wordt bijna geheel laatgotisch herbouwd, van 1430 tot 1434.
  4. Het huis van het Brugse Vrije, het bestuur van het platteland rond Brugge, begint te groeien langs de Burg.
  5. De schilder Jan van Eyck wordt begraven in Sint-Donaas.
  6. De grote kraan wordt herbouwd, in 1457 en 1458. Mannen die in haar tredraderen stappen, hijsen de vaten; het is de kraan die er in 1562 staat.
  7. De Oosterlingen, de kooplieden van de Hanze, hebben hun natie in het Oosterlingenhuis. Het wordt herbouwd vanaf 1478, en in 1481 komt een beeld van keizer Frederik III op zijn spits.
  8. De Medicibank trekt in Hof Bladelin, het huis dat Pieter Bladelin vóór 1451 rond een hof had gebouwd.
  9. De vertrekken, de kapel en de galerijen van de hertogen in het Prinsenhof zijn klaar voor de bruiloft van 1468. Margareta van York kijkt naar de steekspelen vanuit de vensters van het Craenenburg op de Markt.
  10. Lodewijk van Gruuthuse voegt vanuit zijn huis, het Gruuthuse, een bidkapel toe die uitkijkt in de Onze-Lieve-Vrouwekerk.
  11. De gevel van het Tolhuis, het huis van de grote tol, wordt in 1477 en 1478 in witte steen herbouwd, met het Gulden Vlies boven het portaal.
  12. De stenen achtkant komt op het belfort, van 1482 tot 1486.
  13. Een gesloten handelsgalerij, Het Pand, wordt over de oever van de rei naast de franciscanen gebouwd. Schilders huren hier kramen tijdens de jaarmarkten.
  14. De poorters grijpen Maximiliaan van Oostenrijk en houden hem vast, eerst in het Craenenburg op de Markt. In mei tekent hij daar de vrede.
  15. Een houten spits van drie geledingen, bekroond met een leeuw, komt op het belfort, van 1499 tot 1502.

1500 tot 1562: renaissancegevels, een nieuw bisdom en het stadsplan

  1. Castiliaanse kooplieden hebben zich gevestigd in de straat die hun naam draagt, bij de Spaanse natie; Huis de la Torre krijgt zijn gekanteelde zandstenen gevel.
  2. Het Brugse Vrije krijgt zijn stenen galerij op de Burg en binnen de schouw van Karel V, gemaakt van 1528 tot 1531.
  3. De Civiele Griffie wordt op de Burg gebouwd van 1534 tot 1537: een vroegrenaissancegevel van vijf traveeën, bekroond met beelden.
  4. Het Zwin verzandt en de schepen varen elders heen. De Hanze verhuist haar kantoor naar Antwerpen.
  5. Een pauselijke bul maakt van Brugge een bisdom, en Sint-Donaas op de Burg wordt de kathedraal.
  6. De raad laat Marcus Gerards Brugge tekenen, straat na straat en huis na huis. Zijn stadsplan is de stad die Bruges 1562 heropbouwt.

Na 1562: wat verdween, en wanneer

  1. Filips II verkoopt het Prinsenhof en het wordt opgedeeld.
  2. Kort na 1580 verdwijnt het Boterhuis, de boter- en kaashal achter Sint-Kristoffel. Een nieuwe kraan vervangt de oude, van 1580 tot 1582.
  3. De toren van het Oosterlingenhuis brandt af.
  4. De toren van Sint-Jan stort in en de kerk gaat tegen de grond.
  5. De houten spits van het belfort brandt af en wordt nooit herbouwd.
  6. De kraan aan haar kaai wordt eind dat jaar gesloopt.
  7. De oude kerk van Sint-Walburga wordt gesloopt.
  8. De ruïne van Het Steen op de Burg wordt gesloopt.
  9. De kapellen van Sint-Kristoffel op de Markt worden afgebroken.
  10. De Waterhalle wordt gesloopt, van 1787 tot 1791, en de Kraanrei loopt niet langer onder de Markt door.
  11. Het Minderbroedersklooster en de Eekhoutabdij worden opgeheven en gesloopt.
  12. Sint-Donaas, de kathedraal op de Burg, wordt verkocht en is tegen 1800 afgebroken. Haar kanunnikenpand volgt tegen eind 1801.
  13. Het augustijnenklooster wordt verkocht en afgebroken; de kaai wordt over de kerk verbreed.
  14. De kapel van Sint-Amand wordt gesloopt. Een waterpomp staat op haar plaats.
  15. De stad koopt en sloopt het Westvleeshuis, de grote vleeshal van de beenhouwers; het Simon Stevinplein wordt op zijn plaats aangelegd.
  16. Sint-Salvator wordt de kathedraal van Brugge.

Meer over elk van hen staat op de pagina over de verdwenen gebouwen van Brugge.

Wandel door de stad van 1562

Bruges 1562 zet het einde van deze tijdlijn terug in de straten: de Waterhalle over de Kraanrei, Sint-Donaas op de Burg, het belfort met zijn spits. Je wandelt erdoor in een browser, zonder iets te installeren. Lees hoe het werkt bij virtueel Brugge, of hoe een klas het gebruikt bij in de klas.

Op de wachtlijst

Vragen over de geschiedenis van Brugge

Wanneer was Brugge het rijkst?

In de 14de en de 15de eeuw. Schepen bereikten de stad via het Zwin en losten onder de Waterhalle op de Markt, het Bourgondische hof woonde in het Prinsenhof, en kooplieden uit Genua, Florence, Venetië, Castilië, Engeland en de Hanze hadden hier hun huizen.

Wanneer verloor Brugge zijn haven?

Langzaam, terwijl het Zwin verzandde en de schepen elders heen voeren. De Hanze besliste omstreeks 1520 haar kantoor naar Antwerpen te verplaatsen, en in 1553 was ze vertrokken.

Welke gebouwen van 1562 zijn verdwenen?

De grootste zijn Sint-Donaas op de Burg, tegen 1800 afgebroken, en de Waterhalle op de Markt, gesloopt van 1787 tot 1791. Ook Het Steen, de spits van het belfort, de grote kraan en heel wat kerken en kloosters verdwenen; Bruges 1562 bouwt ze opnieuw op uit de bronnen.

Waarom stopt de tijdlijn in 1562?

Het stadsbestuur liet Marcus Gerards in 1561 Brugge tekenen, elke straat en elk huis, en zijn stadsplan draagt het jaartal 1562. Het toont een stad die nog grotendeels middeleeuws was, en dat is de stad die Bruges 1562 heropbouwt.